Lew wylądował, czyli Rusłan w Katowice Airport

Na początku kwietnia fanów lotnictwa zelektryzowała informacja o tym, że w Katowice Airport planowana jest operacja cargo z wykorzystaniem An-124 „Rusłan”. Jesteśmy już po tym wydarzeniu, więc warto przyjrzeć się bliżej tej ciekawej konstrukcji.

Rusłan to męskie imię pochodzenia perskiego oznaczające Lwa, popularne szczególnie w Rosji. Nieprzypadkowo sowieccy konstruktorzy tym mianem określili największy, seryjnie produkowany, statek powietrzny świata.

Projekt budowy Rusłana narodził się w Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich. Na początku lat 70 XX wieku najcięższym strategicznym transportowcem sił powietrznych Armii Czerwonej był turbośmigłowy An-22. Mógł on zabrać na pokład do 80 ton ładunku i osiągnąć maksymalną prędkość 740 km/h. W tym czasie USA, największy przeciwnik ZSRS na arenie międzynarodowej, dysponowały już dużym, strategicznym odrzutowym transportowcem. Był to Lockheed C-5 Galaxy, który do służby wszedł w 1969 roku i mógł zabrać na pokład 122 ton ładunku i osiągnąć maksymalną prędkość 932 km/h. W 1975 roku CIA raportowało, że Rosjanie nie są wstanie dorównać armii USA w możliwościach transportu środkami lotniczymi ciężkich ładunków na dalekich dystansach. Lecz wkrótce ten stan miał się zmienić.

01_ruslan

W erze globalnej rywalizacji ZSRS nie mógł pozwolić sobie na zdobycie w tej dziedzinie przewagi przez USA. Na początku lat 70 XX wieku podjęto decyzję o rozpoczęciu prac projektowych nad strategicznym, transportowym odrzutowcem dalekiego zasięgu. Zlecono je dwóm zakładom Aviastar w Uljanowsku i Aviant w Kijowie. Pierwszy oblot Rusłana o znakach rejestracyjnych CCCP-82002 odbył się 26 grudnia 1982 roku. W czerwcu 1985 roku samolot po raz pierwszy pokazano publicznie na targach Paris Air Show. Rok później pierwsze sztuki Rusłana trafiły do sił powietrznych Armii Czerwonej i Aerofłotu. W kolejnych latach następująca liczba sztuk opuszczała fabryki: 1982 r. – 1 szt., 1984 r. – 1 szt., 1985 r. – 1 szt., 1986 r. – 5 szt., 1987 r. – 8 szt., 1988 r. – 8 szt., 1989 r. – 4 szt., 1990 r. – 6 szt., 1991 r. – 4 szt., 1992 r. – 3 szt., 1993 r. – 5 szt., 1994 r. – 3 szt., 1995 r. – 2 szt., 2000 r. – 1 szt., 2003 r. – 1 szt. 2004 r. – 2 szt. W sumie powstało 55 sztuk Rusłana.

An-124 został zaprojektowany dla potrzeb wojskowych i przez kilka pierwszych lat od momentu debiutu był wykorzystywany głównie przez siły powietrzne Armii Czerwonej. Po rozpadzie ZSRS w 1991 roku samolotów zaczęto pozbywać się z wojska. W tym czasie w światowej logistyce pojawiło się duże zapotrzebowanie na transport powietrzny ponadgabarytowych ładunków, a do tej roli Rusłan nadawał się znakomicie. Antonow podjął starania, których celem było otrzymanie przez Rusłana certyfikacji do lotów cywilnych. Udało się to 30 grudnia 1992 roku, od tej daty można było wykorzystywać maszynę w lotach komercyjnych.

Cywilna wersja Rusłana otrzymała oznaczenie An-124-100. Jest to największy seryjnie produkowany samolot świata. Wersja An-124-100 ma 68,96 metrów długości, 20,78 metrów wysokości, jej rozpiętość skrzydeł wynosi 73,3 metra. Rusłan bez paliwa i ładunku waży 175 ton, jego maksymalna masa startowa wynosi 392 tony, a prędkość przelotowa ok. 750 km/h. Może zabrać ładunek o maksymalnej wadze 120 ton. Zasięg tego statku powietrznego jest uzależniony w dużej mierze od wagi ładunku. Przy 40 tonach bez międzylądowania może przelecieć 11 500 km, przy ok. 90 tonach zasięg spada do 7100 km, a przy maksymalnym obciążeniu 120 ton wynosi 4 650 km. Załoga wersji An-124-100 to sześć osób: dwóch pilotów, dwóch inżynierów, radiooperator i nawigator. Zazwyczaj na pokładzie podróżuje od 10 do 12 loadmasterów, czyli specjalistów od załadunku.

W drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku pojawiła się możliwość modernizacji An-124-100 do wersji 100M-150. Najważniejsze wprowadzone przez Antonowa zmiany to podniesienie maksymalnej masy startowej do 405 ton i ładowności do 150 ton. Zwiększono także zasięg samolotu przy transporcie ładunku o wadze 120 ton z 4 650 km do 5400 km, a to dzięki modernizacji silników D-18T. Zainstalowano też m.in. nowoczesną zachodnią awionikę oraz nowy radar pogodowy. Wprowadzone zmiany umożliwiły zmniejszenie liczby członków załogi z sześciu do czterech.

An-124 to maszyna dwupokładowa. Na górnym pokładzie znajduje się kabina pilotów, toaleta z umywalką, kuchnią, dwie kabiny dla wypoczynku załogi ze stolikami i kojami oraz miejsce dla loadmasterów. Za głównym usterzeniem ulokowano przestrzeń z miejscami pasażerskimi dla 88 osób.

05_ruslan

Dolny pokład to tak naprawdę serce An-124. Samolot wykorzystywany jest do transportu ładunków ponadgabarytowych: różnego rodzaju pojazdów, urządzeń dla przemysłu naftowego, czy też elektrowni itp. Na pokład może zabrać także kontenery morskie o maksymalnej masie do 20 ton sztuka. Jest do tego znakomicie przygotowany i wyposażony. Przestrzeń cargo w najszerszym miejscu ma 4,4 szerokości i 6,4 wysokości. Konstrukcja i wymiary przednich i tylnych drzwi ładunkowych, wyposażonych w rampy, umożliwiają szybki i łatwy załadunek ponadgabarytowych ładunków. Dzięki specjalnej konstrukcji podwozia przy załadunku „przez dziób” samolot może opuścić się na przednich goleniach, dzięki czemu ładownia ustawiona jest pod kątem 3,5 stopnia względem podłoża. Operacja trwa 3,5 minut w przypadku opuszczania i 6 minut w przypadku podnoszenia z pozycji „klęczącej”. Sam dziób otwierany jest hydraulicznie, operacja trwa do 7 minut w jej trakcie wraz z unoszeniem do góry nosa mechanizm rozwija przed samolotem specjalną rampę.

03_ruslan

Wyposażenie cywilnej wersji Rusłana sprawia, że w większości przypadków załadunek odbywa się bez wykorzystania naziemnego sprzętu handlingowego. Jest to istotna zaleta, ponieważ maszyną wykonywane są często rejsy na lotniska niedysponujące odpowiednim wyposażeniem. Wewnątrz przedziału cargo znajdują się dwie suwnice, pod każdą można podpiąć ładunek o masie do 10 ton oraz dwie wyciągarkami o sile ciągu 29 kN. Na podłodze kolosa znajduje się system rolek ułatwiający szybki załadunek. Ponadto samolot dysponuje dwoma zespołami APU (auxiliary power unit – pomocnicza jednostka mocy), które umożliwiają załadunek bez konieczności podpinania do statku powietrznego naziemnych źródeł mocy (GPU – ground power unit). Niskoprofilowe podwozie, na które składają się w sumie 24 koła, umożliwia lądowanie na lotniskach z nawierzchnią utwardzoną jak i nieutwardzoną.

04_ruslan

Łącznie z 55 wyprodukowanych An-124, aktualnie  używanych jest 28 sztuk (z czego 22 w liniach cywilnych) w wersjach 100 i 100M-150. Cztery sztuki uległy katastrofie. Były to maszyny należące do: Antonow Airlines (reg. CCCP-82002, 13 października 1992 roku w Kijowie), Aviastar Airlines (reg. RA-82071, 15 listopada 1993 roku w Kermanie), Aerofłotu (reg. RA-82069, 8 października 1996 roku w Turynie) i sił powietrznych Armii Czerwonej (reg. RA-82005, 5 grudnia 1997 roku w Irkucku). Pozostałe 23 sztuki są zakonserwowane i aktualnie nie używane. Z tej liczby dziewiętnaście sztuk to An-124 Rusłan sił powietrznych Federacji Rosyjskiej, dwa egzemplarze prototypowe, oraz dwie sztuki należące do Libyan Arab Air Cargo.

Największym użytkownikiem An-124 są rosyjskie linie Volga-Dnepr z siedzibą w Uljanowsku. W ich flocie znajduje się dziesięć samolotów, których średni wiek wynosi 19.5 roku. Siedmioma sztukami An-124 o średnim wieku 24 lat dysponują ukraińskie linie Antonow Airlines. Sześć sztuk w swojej flocie mają siły powietrzne Federacji Rosyjskiej. Cztery sztuki osiadają rosyjskie linie Polet Flight, średni wiek ich maszyn to 16 lat. Ostatnim użytkownikiem An-124, który z taśmy produkcyjnej zszedł 10 lat temu jest linia ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich – Maximus Air Cargo.

Do tej pory An-124 lądował w Katowice Airport czterokrotnie. Pierwsza wizyta miała miejsca 4 listopada 1997 roku. Samolotem, który odwiedził wtedy Pyrzowice był An-124-100 należący do Antonow Airlines o znakach rejestracyjnych UR-82027. Swój pierwszy lot ten statek powietrzny wykonał w grudniu 1990 roku w barwach sił powietrznych Armii Czerwonej. W 1993 roku został przekazany do linii Antonow Airlines, gdzie nadal jest  użytkowany.

Po raz drugi Rusłan wylądował w Pyrzowicach 11 lutego 2007 roku, tym razem była to maszyna należąca do linii Volga-Dnepr o znakach rejestracyjnych RA-82081. Jest to jeden z najmłodszych An-124, pierwszy lot wykonano na nim 24 maja 2004 roku. Od początku właścicielem tej wyprodukowanej w zakładach Aviastar w Uljanowsku maszyny są rosyjskie linie Volga-Dnepr.

Trzeci wizyta miała miejsca 15 grudnia 2007 roku. Ponownie odwiedził nas An-124-100 w barwach Antonow Airlines tym razem o znakach rejestracyjnych UR-82073.  Samolot opuścił fabrykę Avianta w Kijowie w 1993 roku. Przez sześć lat od momentu wyprodukowania maszyna znajdowała się we flocie linii Rossiya, we wrześniu 1999 roku została odsprzedana do Antonow Airlines, gdzie ciągle jest użytkowana.

02_ruslan

Ostatnia jak do tej pory wizyta An-124 w Pyrzowicach miała miejsce w dniach 29-30 kwietnia 2013 roku. Po raz kolejny był to samolot w barwach ukraińskich linii lotniczych Antonow Airlines. Maszyna nosi znaki rejestracyjnej UR-82009. Fabrykę Avianta opuściła w 1986 roku z numerem seryjnym 19530501008. Od 1986 roku do 1993 była użytkowana przez siły powietrzne Armii Czerwonej. W 1993 roku trafiła do Antonow Airlines i została przerobiona na wersję cywilną An-124-100.

Z tym samolotem wiążą się dwie ciekawostki. Po pierwsze według dostępnych źródeł jest to jeden z czterech An-124 przerobionych do  wersji o oznaczeniu 100M-150. Po drugie do tego statku powietrznego należy nie pobity do tej pory rekord w locie non-stop bez tankowania. W dniach 6-7 maja 1987 roku nasz pyrzowicki gość znajdowała się 25,5 godziny w powietrzu, przebywając w tym czasie 20 151 km.

Rusłan w Pyrzowicach z pewnością jeszcze zagości. Coraz częściej przedsiębiorstwom z województwa śląskiego produkujące wielkogabarytowe i specjalistyczne urządzenia kalkuluje się wysyłać je w świat do kontrahentów samolotami. W takim momencie nasze lotnisko jest naturalnym miejscem, z którego tego typu towary są nadawane. Po oddaniu do użytku w 2015 roku nowej drogi startowej i wybudowaniu terminalu cargo wraz z niezbędną infrastrukturą, możemy spodziewać się częstszych wizyt największych statków powietrznych świata, takich jak An-124 Rusłan.

Tekst: Piotr Adamczyk (Dział Komunikacji i Promocji Katowice Airport)
Zdjęcia: Piotr Adamczyk (Dział Komunikacji i Promocji Katowice Airport)

(9 ocen, średnia: 4,78 na 5)

Udostępnij:

Powiązane posty

2 komentarzy

  1. Piotr Adamczyk (Dział Komunikacji i Promocji Katowice Airport)
    13 maja 2013 o 15:50 - Odpowiedz

    Literówka poprawiona, za błąd przepraszam. Z wersjami 200 i 210 jest problem, bo w źródłach z których korzystałem wszędzie są wymienione jako planowane. Rosjanie od końca pierwszej dekady XXI wieku zabierają się za wznowienie produkcji Rusłana ale cały, nawet pomimo deklaracji Miedwiediew, ich zamierzenia pozostają w sferze planów. Może wiesz coś więcej na ten temat?

  2. Kinoman
    4 września 2013 o 07:43 - Odpowiedz

    Można jeszcze wspomnieć, że na bazie rusłana powstał największy samolot jaki kiedykolwiek zbudowano czyli an-225 mirja.

Zostaw komentarz